اصلاح خاکهای شور

 مگه خاک هم شور میشه ؟ تا حالا این موضوع به فکرتون رسیده؟ حالا بیایید در موردش صحبت کنیم.

تمام خاک ها کم و بیش دارای مقداری نمک هستند. چون از هوازدگی سنگ ها به وجود آمده اند و سنگ مادر دارای مقادیری نمک است. طی فرایندهای هوازدگی بیشتر نمک های موجود در خاک شسته شده و به لایه های پایین تر انتقال پیدا می کند. انتقال نمک همراه با آب به صورت محلول ادامه پیدا کرده تا این که سرانجام به دریا و دریاچه و یا کویرها ریخته می شود. شوری خاک و مشکلات مربوط به آن در مناطق با آب و هوای خشک ونیمه خشک رخ می دهد که میزان بارندگی جهت آبشویی املاح کافی نیست.

شوری خاک موجب افزایش غلظت نمک‌های محلول (مانند سدیم، کلر، سولفات و کلسیم) در لایه‌های سطحی یا عمقی خاک می شود که دو علل طبیعی و فعالیت‌های انسانی در این فرایند نقش اساسی ایفا می کنند. این پدیده در صورت عدم مدیریت صحیح، به‌سرعت تشدید شده و قابلیت کشاورزی زمین را از بین می‌برد.

 به نظرتون چه عوامل موجب شوری خاک می شوند؟

یکی از عوامل مهم شوری ثانویه در خاک ها انسان است که با روش های آبیاری نامناسب، نمک ها را وارد سطح خاک می کند. عامل دیگر تبخیر شدید از سطح خاک می باشد که پس از خارج شدن آب، نمک ها در سطح خاک باقی می ماند، شور شدن خاک از طریق آب های زیرزمینی و از طریق صعود موئینه ای است.در مناطق ساحلی و حاشیه کویرها ممکن است به دلیل ریزش نمک از اتمسفر باشد. این نمک یا از دل کویر همراه با باد برداشته شده و یا در اثر امواج آب دریا وارد هوا شده اند. میزان ریزش سالانه نمک در نواحی ساحلی بین 100 تا 200 کیلوگرم در هکتار تخمین زده می شود.

 حالا چطور میشه خاک های شور رو اصلاح کرد؟

از طریق شستشوی خاک، استفاده از مواد اصلاح‌کننده (گچ، مواد آلی)، کشت گیاهان شورپسند و فناوری‌های آبیاری هدفمند، نه‌تنها خاک را مجدداً قابل‌کشت می‌کنه، بلکه به بهبود بهره‌وری، کاهش فرسایش و حفظ تعادل اکوسیستم کمک خواهد کرد. ما در این مقاله در پی ارائه راهکارهایی عملی برای تبدیل زمین‌های شور به منابع مولد کشاورزی و تضمین پایداری است.

مواد اصلاحی، موادی هستند که کاتیون های دوظرفیتی را برای جایگزینی با سدیم درخاک های سدیمی فراهم کنند و سپس املاح اضافی توسط آب شویی استخراج شود. از جمله این مواد می توان به گچ، اسید سولفوریک اشاره کرد. استفاده از این مواد موجب اصلاح خاک هم از لحاظ خصوصیات فیزیکی مانند افزایش نفوذ پذیری و بهبود ساختمان خاک و هم خصوصیات شیمیایی مناسب خاک می شوند، و در نتیجه محیط مناسبی برای رشد گیاهان و در پی آن افزایش عملکرد محصولات می شوند.

در اراضی شور به علت بالا بودن املاح در فاز محلول خاک، به طور معمول ساختمان خاک ها غیر گسیخته و منعقد است و در نتیجه، هدایت هیدرولیک آن ها برابر و یا بیشتر از خاک های مشابه غیر شور است. در اکثر حالات اصلاح چنین خاک هایی از طریق آبشویی، مشروط به احداث سیستم زهکشی، عملی و میسر است؛ ولی در طی مراحل آبشویی باید دقت زیادی در جلوگیری از تخریب ساختمان خاک به عمل آورد. به طور معمول در طی دوره آبشویی، می توان نسبت به کشت نباتاتی از قبیل یونجه یا شبدر به عنوان کود سبز نیز اقدام نمود

برای آبشویی املاح، بهتر است که ابتدا املاح موجود در عمقی متعارف از نیمرخ خاک به حدی کاهش داده شود که امکان رشد و نمو گیاهان مقاوم به شوری در آن فراهم گردد، و سپس ادامه عملیات آبشویی را تا زمانی که شوری خاک به حد مطلوب برسد، همزمان با آبیاری و یا حتی کاربرد مقادیری آب اضافی در آبیاری مزرعه، به انجام رسانید. شست و شوی خاک به این صورت که آب شیرین و بدون املاح را به خاک بدهیم. هدف ما شسته شدن نمک از منطقه ی ریشه ی گیاه و پایین رفتن به اعماق می باشد.

با نصب لوله های زهکشی زیرزمینی یا ایجاد جوی های باز می توان شوری خاک را کاهش داد. این گونه که آب اضافی آبیاری شده از این طریق از خاک تخلیه و از تجمع املاح در محلول خاک جلوگیری می کند و در واقع به اصلاح خاک کمک خواهد کرد. افزودن اصلاح کننده های شیمیایی نظیر گچ کشاورزی یا همان سولفات کلسیم که موجب می شود نمک اضافی شسته و از دل خاک خارج گردد. در نتیجه خاک سبک تر، قابل نفوذتر می شود و ما خاک حاصلخیزی خواهیم داشت. مواد آلی یا استفاده از کود دامی پوسیده، کمپوست و یا ورمی کمپوست باعث بهبود ساختار خاک و نفوذپذیری آب می شود. برای مدیریت صحیح خاک های شور باید به طور منظم آبیاری انجام بشه و آبیاری سنگین نباشه. ازآبی استفاده کنیم که شور نباشه. آبیاری قطره ای با آب شیرین مناسب است. همچنین میشه در این خاک ها گیاهان مقاوم به شوری کشت کرد نظیر غلات، حبوبات و گیاهای روغنی. یک سری از میکروارگانیسم ها هستند که شوری خاک را کاهش و تحمل گیاه را افزایش می دهند. ترکیبات اصلاحی جدید مثل بیوچار، هیدروژل ها هستند که امروزه شرکت های تولید کننده این مواد می توانند بازار جدیدی پیدا کنند.

اگرچه بیشتر زمین های ایران شور هستند ولی می توان با اصلاح آن سطح زیر کشت را افزایش داد و سود بیشتری در تولید محصولات کشاورزی کرد. در سال های اخیر روش های نوین و پیشرفته ای برای اصلاح خاک های شور وجود داره.

کشاورز می تونه با کمک این موارد زمین خود را احیا و کشت کنه. استفاده از کودهای گوگردی یا گچی، زیستی و آلی در این امر کمک بسزایی خواهد کرد. در اراضی شور و سدیمی نظیر خوزستان، یزد، سمنان، اصفهان، کرمان گچ جزو پرفروش ترین محصولات معدنی اصلاح خاک به شمار می آید. زیرا حمل و مصرف آن راحت تر است.

وقتی که خاک از نظر شوری و سدیمی اصلاح میشه جذب عناصر غذایی بهتر، محصول با کیفیت تر می توان تولید کرد و سلامت جامعه را تضمین نمود و در نتیجه کشاورز می تونه با قیمت به صرفه تر و مناسب تر محصول را در بازار به فروش برسونه.

شما دوست عزیز میتونی با انجام این روش ها، کمک کنی تا شوری خاک زمینت رو از بین ببری و محصول زیباتری ارائه بدی.