بذر های هیبرید چه بذرهایی هستند
بذرهای هیبریدی چه نوع بذرهایی هستند؟
با توجه به افزایش جمعیت انسان ها، کمبود منابع آبی، افزایش هزینه‌هایی که در تولید می شود، مردم به دنبال محصولات باکیفیت و بازارپسند هستند. در نتیجه توجه کشاورزان به بذرهای هیبریدی روزبه‌روز بیشتر می‌شود. در ایران در سال های اخیر، در تولید سبزی و صیفی و محصولات گلخانه‌ای، استفاده از بذور هیبریدی افزایش یافته و بسیاری از کشاورزان، عامل اصلی سودآوری و موفقیت در بازار را همین بذرها تلقی می کنند. انتخاب بذر، بهبود خواص بهداشتی و مکانیکی شکستن خواب، تسریع و همزمان سازی جوانه زنی، تامین مواد غذایی و افزایش تحمل در برابر تنش ها مهم است. تقویت بذر با روش های آبدهی مانند پیش اندازی با استفاده از مواد فعال، پوشش دار کردن بذر، کتینگ و پلتینگ است.
غنی سازی بذر در ارتقاء صنعت بذر کشور و سطح سلامت جامعه بسیار اهمیت دارد. پوشش دار کردن بذر با عناصر ریزمغذی، هورمون های تنظیم کننده رشد گیاه، در بهبود کیفیت بذر تاثیر بسزایی دارد. همچنین موجب افزایش جوانه زنی در شرایط کمبود رطوبت و شرایط تنش های شوری مهم می باشد.
مفهوم بذر هیبریدی چیست؟
بذر هیبریدی حاصل دو بذر می باشد که هرکدام ویژگی‌هایی نظیر مقاومت به بیماری، عملکرد بالا، یکنواختی میوه، رنگ بهتر، یا قدرت رشد بیشتر دارند. پس از ادغام این این دو بذر، نسل اول بذرها که به نام F1 شناخته می‌شود، ترکیبی از بهترین صفات هر دو اولی را به همراه دارد. این پدیده که “هتروزیس” یا “برتری هیبریدی” نام گرفته، باعث می‌شود عملکرد محصول هیبرید بسیار بالاتر از بذرهای معمولی باشد.
این اصلاح ژنتیکی کنترل‌شده، ایجاد محصولاتی است که هم از نظر ظاهری زیبا و عملکرد مناسبی دارد. کشاورزان و تولیدکنندگان بذرهای گرده افشان،بذرهایی را انتخاب می کنند که بهترین عملکرد، کیفیت، مقاومت به عوامل نامساعد محیطی و آفات و بیماری‌ها را داشته باشند چون این بذرها بوته‌ها و گیاهان بیشتری تولید می‌کنند که ظاهری مشابه گیاه اصلی است.
روش هیبریداسیون (دو رگ‌گیری)
یکی از متداول ترین روش‌ها که از طریق آن در گلخانه ها و زمین‌های کشاورزی با استفاده از چند گیاه دست به تولید یک بذر می‌زنند. بذرهای هیبریدی نسبت به والدین خود گیاهان قوی‌تری هستند و مقاومت بالاتری نسبت به شرایط نامساعد محیطی، آفات و بیماری‌ها دارند و از عملکرد بهتری برخوردارند.در این روش DNA گیاه بطور کامل تغییر می‌کند و بذر جدید تولید می‌شود که دارای عوارض زیادی برای انسان و محیط زیست هستند. هیبریداسیون به معنی آميزش بين دو گونه از يک گياه يا حتی دو جنس از يک خانواده به طوری که فرزند حاصل با والدين خود متفاوت باشد.
مزایای بذرهای هیبریدی در تولید محصول
تولید محصول بیشتر نسبت به بذرهای معمولی است. در بسیاری از محصولات سبزی و صیفی مانند گوجه‌فرنگی، خیار، فلفل دلمه‌ای و بادمجان، تفاوت عملکرد بین هیبرید و معمولی گاهی به دو برابر یا حتی سه برابر نیز می‌رسد.با توجه به هزینه برای کشاورز به صرفه تر است. بوته‌های هیبریدی رشد هماهنگ‌تری دارند، قد، اندازه برگ، قدرت رشد و زمان رسیدن آنها یکسان‌تر است. این موضوع باعث می‌شود مدیریت مزرعه یا گلخانه بسیار آسان‌تر شده و برداشت محصول در زمان مشخص انجام شود. بازار نیز دقیقاً همین یکنواختی را می‌خواهد. بذرهای هیبریدی دارای مقاومت ژنتیکی به بیماری‌هایی مثل ویروس موزاییک، سفیدک، نماتد، پژمردگی و ویروس TYLCV هستند. این مقاومت موجب کاهش مصرف سم و کاهش ریسک خسارت شدید می‌شود.
محصولاتی که رنگ بهتر، طعم مناسب‌تر، سفتی بالاتر و ماندگاری بیشتر پس از برداشت را تولید می کنند. پس حمل‌ونقل و صادرات محصول راحت تر است.
چه محصولات به‌صورت هیبرید تولید می‌شوند؟
۱. سبزی و صیفیجات (بیشترین سهم هیبرید)
تقریباً ۷۰ تا ۸۰ درصد بذرهای هیبرید مربوط به سبزی و صیفی است مثل گوجه‌فرنگی (گلخانه‌ای و فضای باز)، خیار (گلخانه‌ای و نشایی)، فلفل دلمه‌ای رنگی و سبز، فلفل تند
بادمجان، کدو سبز و کدو تنبل، هندوانه، طالبی و ملون، کلم سفید، کلم قرمز، کلم گل و بروکلی، پیاز هیبرید، هویج هیبرید، کاهو و کرفس
۲. محصولات زراعی
ذرت دانه‌ای و علوفه‌ای (مهم‌ترین هیبرید دنیا)، کلزای هیبریدی، آفتابگردان، برنج هیبریدی در برخی کشورها، چغندر قند که ذرت هیبرید بیشترین سهم جهانی را دارد.
۳. محصولات باغی
در باغبانی، بذر هیبرید بیشتر برای اصلاح پایه‌ها، ایجاد ژنوتیپ‌های جدید و افزایش مقاومت استفاده می‌شود. خود میوه‌ها معمولاً با بذر تکثیر نمی‌شوند. بنابراین این بخش کمتر بذر هیبرید قابل کشت دارد.
۴. گل‌ها و گیاهان زینتی
جعفری، همیشه‌بهار، اطلسی، گل آهار، گل میخک، بنفشه آفریقایی، این بذرها به دلیل رنگ بهتر، اندازه یکنواخت و گل‌دهی طولانی‌مدت تولید می‌شوند.
بذرهای هیبریدی به دلیل عملکرد بالا، مقاومت مناسب، یکنواختی بوته و میوه، کیفیت عالی و بازارپسندی بسیار بالا، تبدیل به بخش اصلی کشاورزی مدرن شده‌اند. اگرچه قیمت اولیه آنها بیشتر است، اما سود نهایی و کاهش ریسک تولید باعث شده استفاده از بذرهای معمولی برای بسیاری از کشاورزان دیگر اقتصادی نباشد. در ایران نیز روند مصرف بذرهای هیبریدی رو به افزایش است، به‌خصوص در محصولات سبزی و صیفی که بیشترین بازدهی را ایجاد می‌کنند.
چقدر کشاورزان به بذرهای هیبریدی اعتماد دارند؟
عملکرد بالای محصولات، پشتیبانی شرکت‌های بذر، نتایج عالی در بازار، کاهش ریسک باعث شده که کشاورزان تقریباً فقط به بذرهای هیبریدی اعتماد می‌کنند. یکی از موارد مهم در تکنولوژی بذر در صنعت بذر، خرید و فروش بذر، نگهداری و ذخیره کردن یا انبارداری آن است. بذرها با توجه به شرایط خود دارای طول عمر خاصی هستند و در نگهداری آن ها باید دقت به عمل آید. در صورتی که به این نکات توجه شود قدرت جوانه زنی افزایش و سرعت فساد بذر کاهش می یابد.
خریداران عمده، میادین میوه و تره‌بار، فروشگاه‌ها و حتی صادرکنندگان محصولاتی را می خرند که ظاهری یکنواخت، اندازه مناسب و دوام بالا داشته باشند. می توان گفت محصولات هیبریدی تقریباً همیشه قیمت بالاتر و فروش سریع‌تری دارند.
بعضی کشاورزان در ابتدا ممکن است قیمت بالای بذرهای هیبریدی را مانعی برای خرید بدانند. اما عملکرد بالاتر، فروش سریع‌تر، قیمت بهتر در بازار، کاهش مصرف سم و کود. کاهش ریسک خسارت باعث می‌شود هزینه بذر هیبریدی در همان فصل که کشت انجام می شود، چندین برابر جبران شود.
با گذر زمان توجه کشاورزان به تولید بذرهای بهتر با کیفیت مرغوب تر و تولید محصول با کیفیت قوی تر بیشتر شده. روز به روز با آگاهی و دقت و روش های نو، محصولات سالم تری در اختیار مردم قرار گیرد.
