سرمازدگی گیاهان
سرمازدگی گیاهان و تأثیر آن بر رشد و کیفیت محصولات
مهم‌ترین تنش محیطی در بخش کشاورزی است که هر ساله خسارات اقتصادی زیادی به باغداران و کشاورزان وارد می‌کند. وقتی گیاه در معرض هوای سرد یا یخ‌زدگی قرار می‌گیرد، تغییراتی در ظاهر و بافت آن دیده می‌شود که نشانه‌ی آسیب سرما است. شدت این علائم به نوع گیاه، میزان رطوبت و مدت‌زمان سرما بستگی دارد. وقتی دمای هوا به زیر آستانه تحمل گیاه برسد و باعث آسیب به اندام‌های مختلف گیاه مانند برگ، ساقه، گل، میوه و حتی ریشه می شود.شدت خسارت سرمازدگی به عواملی مانند نوع گیاه، مرحله رشدی، مدت زمان سرما، رطوبت هوا و شرایط خاک بستگی دارد.
مفهوم سرمازدگی گیاهان
سرمازدگی به حالتی گفته می‌شود که دمای پایین باعث اختلال در فعالیت‌های فیزیولوژیکی گیاه شود. در این شرایط، آب موجود در سلول‌های گیاهی ممکن است یخ بزند و با افزایش حجم، دیواره سلولی را تخریب کند. این موضوع منجر به از بین رفتن بافت‌ها و در نهایت کاهش رشد یا مرگ گیاه می‌شود. سرمازدگی می‌تواند به صورت ناگهانی (سرمازدگی تشعشعی یا جبهه‌ای) یا تدریجی اتفاق بیفتد.
سرمازدگی تشعشعی
این نوع سرمازدگی معمولاً در شب‌های صاف و بدون ابر رخ می‌دهد. در این شرایط، سطح زمین گرمای خود را به سرعت از دست می‌دهد و دمای نزدیک سطح خاک کاهش می‌یابد. این نوع سرمازدگی بیشتر در باغات و زمین‌های کم‌ارتفاع دیده می‌شود.
سرمازدگی جبهه‌ای
در این حالت، توده هوای سرد از مناطق دیگر وارد منطقه می‌شود و دما به طور ناگهانی کاهش می‌یابد. این نوع سرمازدگی معمولاً شدیدتر است و می‌تواند خسارات گسترده‌تری ایجاد کند.
حساسیت گیاهان به سرما
گیاهان حساس به سرما مثل خیار، گوجه‌فرنگی، هندوانه و ذرت
گیاهان نیمه‌مقاوم مانند گندم، جو و یونجه
گیاهان مقاوم به سرما مانند برخی درختان میوه سردسیری و گیاهان زینتی خاص
همچنین مرحله رشد گیاه نقش مهمی در میزان آسیب‌پذیری دارد. برای مثال، گل‌ها و میوه‌های تازه تشکیل‌شده بسیار حساس‌تر از اندام‌های بالغ هستند.
علائم سرمازدگی در گیاهان
علائم سرمازدگی بسته به شدت و مدت سرما بستگی دارد که شامل پژمردگی و سوختگی برگ‌ها، تغییر رنگ برگ‌ها به قهوه‌ای یا سیاه، ریزش گل و میوه، ترک‌خوردگی ساقه، توقف رشد و کاهش عملکرد محصول می باشد.در بسیاری از موارد، علائم سرمازدگی چند روز پس از وقوع سرما ظاهر می‌شوند و تشخیص زودهنگام آن اهمیت زیادی دارد.
