نقش بور در درختان میوه
• نقش بور در درختان میوه
عنصر بور یکی از عناصر کم مصرف میکرو یا ریزمغذی برای رشد و نمو گیاه در خاک می باشد. با وجود نیاز کم، نقش بسیار حیاتی در رشد و نمو، تشکیل دیواره سلولی، جوانه‌زنی گرده و انتقال مواد در گیاه دارد. کمبود بور می‌تواند موجب اختلالات فیزیولوژیکی و کاهش شدید عملکرد شود که متاسفانه در بسیاری از مناطق کشور احساس می شود.
• و اما یک سوال! این که آیا ریزمغذی های بور تاثیری بر رشد و باروری درختان میوه دارد یا خیر؟
اول این که عنصر بور در گرده افشانی نقش زیادی دارد و کمبود آن در تولید گرده افشانی اختلال ایجاد کند. در ساختار دیواره سلولی موجب افزایش استحکام می شود و در واقع مقاومت درخت را در شرایط نابسامان بالا می برد. به عبارتی، در برابر حمله آفات و بیماری ها موثر است.به ویژه در مریستم رأسی درختان در طول رشد رویشی واجب است و میزان باردهی میوه را تقویت می بخشد.گیاهان به مقدار کم ولی ضروری به این عنصر احتیاج دارند. این عنصر کمک می کند که گیاه ما میوه پر و خوش فرم تری پرورش دهد. همچنین پوسته نازک تر و میوه راحت تر جدا شود. بور در متابولیسم گیاهان نقش‌های گوناگونی ایفا می‌کند. بدون وجود بور، سلول‌ها ضعیف شده و رشد بافت‌های جدید مختل می‌گردد. همچنین بور در تقسیم سلولی و رشد مریستم‌ها (بافت‌های جوانه‌زا در نوک ریشه و ساقه) نقش حیاتی دارد. یکی دیگر از وظایف مهم بور، نقش آن در انتقال قندها و متابولیت‌ها در سراسر گیاه است. در غیاب این عنصر، انتقال مواد غذایی از برگ‌ها به اندام‌های رشدکننده مانند میوه و ریشه به‌خوبی انجام نمی‌شود و همین امر باعث کاهش وزن و کیفیت محصول می‌گردد.
• نقش بور در فرآیندهای زایشی گیاه
بور در فرایندهای زایشی یا تولیدمثل گیاه نیز بسیار مؤثر است. این عنصر برای رشد لوله گرده و لقاح ضروری است. در گیاهان دانه‌دار، در صورتی که بور به مقدار کافی در دسترس نباشد، گرده‌ها جوانه نمی‌زنند یا رشد لوله گرده متوقف می‌شود، در نتیجه باروری و تشکیل میوه کاهش می‌یابد
• تأثیر بور بر رشد و عملکرد درخت گردو
درخت گردو از جمله درختان میوه ای است که به کمبود بور حساس است. این عنصر در مراحل مختلف رشد، از رشد جوانه‌ها تا پر شدن مغز گردو، نقش تعیین‌کننده دارد. درختان گردو معمولاً در خاک‌های آهکی و با pH بالا رشد می‌کنند، و همین ویژگی باعث کاهش جذب بور از خاک می‌شود، زیرا در محیط قلیایی، بور به شکل غیرقابل جذب درمی‌آید. در مراحل اولیه رشد درخت گردو، بور به توسعه بافت‌های جوان و ریشه‌های مویین کمک می‌کند. وجود این عنصر موجب افزایش تقسیم سلولی و رشد سریع‌تر جوانه‌ها می‌شود. همچنین در دوره گلدهی، بور باعث افزایش درصد گرده‌زایی، رشد بهتر لوله گرده و در نتیجه، افزایش درصد میوه‌دهی می‌گردد.در دوره پر شدن مغز گردو نیز، بور با تسهیل انتقال قند و مواد غذایی از برگ به میوه، به رشد و پر شدن کامل مغز کمک می‌کند. در شرایط کمبود بور، مغز گردو ناقص، چروکیده یا پوک می‌شود که به‌شدت از ارزش اقتصادی محصول می‌کاهد.
• علائم کمبود بور در درخت گردو
اهمیت این عنصر به‌ویژه در درختان میوه مانند گردو بسیار بالاست، زیرا مستقیماً بر گلدهی، تشکیل میوه، سلامت مغز گردو و کیفیت نهایی محصول اثر می‌گذارد. در واقع، وجود مقدار مناسب بور در خاک و بافت گیاه یکی از عوامل کلیدی در افزایش باردهی و بازارپسندی گردو محسوب می‌شود.
در صورت کمبود بور در درختان میوه مخصوصا در درختان گردو، رشد جوانه ها و برگ متوقف می شود. مغز گردو ناقص و یا پوک و یا سیاه رنگ رشد می کند. برگ هایی ضخیم، دارای پیچ خوردگی و یا رنگ پریدگی، میوه ای کوچک و بدفرم و سیاه رنگ ظاهر می شود. با دادن کودهای بوردار از جمله اسید بوریک، بورات سدیم، همچنین محلول پاشی در فصل های قبل از گلدهی و اوایل تشکیل میوه به این گیاه کمک می کند تا محصول با عملکردی بالا تولید کند. خشک شدن جوانه‌های انتهایی و کاهش رشد شاخه‌های جدی، ترک خوردن پوست تنه یا شاخه‌ها در برخی موارد، زرد شدن یا چروکیدگی برگ‌های جوان و شکننده شدن آن‌ها، ریزش گل‌ها و کاهش شدید میوه‌دهی، پوکی و سیاه شدن مغز گردو یا تشکیل میوه‌های ناقص، این علائم معمولاً ابتدا در قسمت‌های بالایی درخت و شاخه‌های جوان دیده می‌شوند، زیرا بور به‌سختی در گیاه جابجا می‌شود و کمبود آن در اندام‌های جدید سریع‌تر بروز می‌کند.
• نقش بور در کیفیت و بازارپسندی گردو
کیفیت مغز گردو و بازارپسندی آن به‌شدت تحت تأثیر میزان بور در بافت گیاه است. وجود مقدار مناسب بور موجب پر شدن کامل مغز گردو، رنگ روشن، طعم مطلوب و ماندگاری بیشتر می‌شود. در مقابل، در صورت کمبود بور، گردوها پوک، سبک و سیاه‌رنگ می‌شوند و کیفیت صادراتی خود را از دست می‌دهند.در بازار، یکی از مواردی که موجب می شود این محصول بیشترا تقاضا داشته باشد، درصد مغز سالم و پر است.
• بررسی میزان مواد غذایی مورد استفاده در تولید گردو
بهترین روش، ترکیب مصرف خاکی و محلول‌پاشی برگی است. در مصرف خاکی، معمولاً از کودهای بوراته مانند بوراکس (Na₂B₄O₇·10H₂O) یا اسید بوریک استفاده می‌شود. این کودها باید در زمان خواب زمستانی یا اوایل بهار، پیش از آغاز رشد فعال ریشه، به خاک داده شوند. محلول‌پاشی برگی نیز در فصل رشد، به‌ویژه قبل از گلدهی و در زمان تشکیل میوه، تأثیر زیادی دارد. محلول‌پاشی با غلظت‌های مناسب (مثلاً ۰/۲ تا ۰/۳ درصد اسید بوریک) می‌تواند کمبود را به‌سرعت جبران کند.
استفاده ی بیش از حد از بور سمی می باشد و در صورت رعایت نکردن این موضوع مهم، علائمی مانند سوختگی لبه برگ‌ها، زردی عمومی و خشک شدن برگ‌ها ظاهر می‌شود. پس یادتان باشد که قبل از هر گونه مصرف بور حتما آزمایش خاک و برگ انجام شود.
• تأثیر شرایط محیطی بر جذب بور
جذب بور از خاک به عواملی مانند رطوبت، دما، بافت خاک و pH وابسته است. در خاک‌های سبک و شنی، بور به‌راحتی شسته شده و از دسترس گیاه خارج می‌شود. در خاک‌های سنگین و رسی، جذب آن محدود می‌گردد. همچنین در خاک‌های قلیایی، بور به شکل نامحلول درمی‌آید و جذب آن کاهش می‌یابد. در باغ‌های گردوی ایران که بیشتر در مناطق با خاک آهکی و قلیایی قرار دارند، بیشتر باید به این نکته توجه نمود.
• نقش بور در مقاومت درخت گردو به تنش ها
بور علاوه بر نقش تغذیه‌ای، در افزایش مقاومت درخت گردو در برابر تنش‌های محیطی نیز مؤثر است. این عنصر با افزایش استحکام دیواره سلولی، باعث تحمل بهتر گیاه در برابر خشکی، گرما و بیماری‌های قارچی می‌شود. در شرایط کمبود بور، بافت‌های گیاه ضعیف‌تر شده و در برابر حمله عوامل بیماری‌زا آسیب‌پذیر می‌شوند. همچنین بور با تنظیم تعادل آب در سلول‌ها، به مقاومت درخت در برابر تنش خشکی کمک می‌کند. در سال‌هایی که کم‌آبی وجود دارد، درختانی که تغذیه مناسب بور دارند، افت محصول کمتری را تجربه می‌کنند.
بنابراین کشاورزان پیشرو باید نسبت به مدیریت تغذیه ای درختانی بمانند گردو و محصولاتی که هر ساله تولید و وارد بازار می شود دقت کافی را به عمل آورند. همچنین توجه به تغذیه بور یکی از عواملی است که موجب سودآوری اقتصادی کشاورزان می گردد.
